Ιστορία του Οικισμού Καπετανιανά στη Κρήτη

Τα Καπετανιανά βρίσκονται χτισμένα σε μια άγρια αλλά ιδιαίτερα προνομιούχα θέση , με κυρίαρχο συστατικό την πέτρα, στο κέντρο των αστερουσίων και μπροστά από την ιδιόσχημη κορυφή του Κόφινα. Η σχέση του τόπου με την κορυφή αυτή, προσδιόρισε τον χαρακτήρα και την ιστορία του, αφού συνδέθηκε με το θείο ήδη από τα προϊστορικά χρόνια. Η ιερή κορυφή του Κόφινα θεοποιημένη από τους αρχέγονους κατοίκους της και διατήρησε την λατρευτική της αξία και μετά την έλευση του Θεανθρώπου.

Η ενέργεια που άφησαν πίσω τους 50 αιώνες έντονης και αδιάκοπης λατρευτικής δραστηριότητας είναι διάχυτη μέχρι σήμερα, στην γη και στον αέρα και δεν αφήνει ανεπηρέαστο ούτε τον πιο αδαή επισκέπτη.

Καθοριστική υπήρξε η επιλογή του τόπου αυτού από τους αντιρρητές θεολόγους, με την τεράστια προσφορά για το ¨Εθνος και την Ορθοδοξία.

Κέντρο των δραστηριοτήτων τους υπήρξε η ίδια η θέση του σημερινού χωριού, όπου ιδρύθηκε η Μονή του Κυριε Ελέησον, στην οποία πρωτοεμφανίστηκε και διαμορφώθηκε η νοερά προσευχή , που στοχεύει στην κάθοδο του νου στην καρδιά, για την ενόραση του Ακτίστου Φωτός και που οδήγησε στο παγκόσμιο κίνημα του ησυχασμού και της Μυστικής Θεολογίας.

Από το μοναστήρι του Κύριε Ελέησον σώζεται μέχρι σήμερα σε άριστη κατάσταση ο ναός της Παναγίας με τις μοναδικές τοιχογραφίες της ιδεαλιστικής σχολής της Κωνσταντινούπολης, χρονολογημένες επακριβώς το 1402, που συνέβαλλαν στην δημιουργία της κρητικής αναγγένησης.

Η τουρκοκρατία που ακολούθησε, οδήγησε στην εγκατάλειψη του οργανωμένου μοναχισμού και την μετατροπή του μοναστηριού σε οικισμό.

Αμέσως μετά την επανάσταση του Δασκαλογιάννη, ομάδα αγωνιστών από τα'Ασφένδου Σφακίων , εγκαταστάθηκαν εδώ και δημιουργησαν το σημερινό χωριό. Στη μεγάλη συμβολή τους στους απελευθερωτικούς αγώνες το 19ου αιώνα οφείλεται η ονομασία Καπετανιανά που επικρατούσε ήδη κατά την επανάσταση του 1821.